DIA DE LOS MUERTOS

DIA DE LOS MUERTOS

Het is bekend dat na dagen van reizen op mijn manier dit bij Els zijn tol gaat eisen. Els is toe aan een dag rust op haar eigen tempo. Mij rest de verzorging en er blijf genoeg tijd over om zelf op pad te gaan. Inmiddels is het 31 oktober de dag voor Aller Zielen, in Mexico is dat Dia de los Muertos. Eén van de redenen om Mexico te bezoeken, onze mislukt voorkeur is eerder besproken, maar ook hier is het een feest.

De Mexicanen zien de dood als onderdeel van het leven en zijn er niet bang voor, ook niet voor alles dat daarbij hoort zoals bijvoorbeeld geesten. Vergelijkbare tradities komen overal in de wereld voor van Azië, tot Afrika, tot Midden Amerika en overal waar het katholicisme bedreven wordt, maar nergens zoals in Mexico. De wijze van vieren hier is een feest. Men gelooft dat op die dag familie terugkomt naar hun nabestaanden en dat is fijn. Niet alleen familie, ook huisdieren wordt een leven in het hiernamaals toegedicht, het Mictlan. Overgebleven uit de oude culturen van Azteken en Maya’s. Het is heeft dus niets met religie te maken maar is een eeuwenoud gebruik. De kerk heeft dit zoals zovele oude feesten aan de religie gekoppeld.

Tijdens dit feest richten de Mexicanen altaartjes op in hun huis, hun bedrijven, op straat en in parken. Miljoenen oranje afrikaantjes (bloemen dus) versieren naast slingers het straatbeeld en plekken van herdenking. Deze worden geacht de doden aan te trekken ofwel naar huis te leiden. Dat zal de overledenen niet licht vallen aangezien iedereen dezelfde bloemen gebruikt maar een kniesoor die daar oplet. Mocht de overledenen net zijn heengegaan dan heeft men de zogenaamde Alebrijes (lees Alebriges) om hen naar het Mictlan te begeleiden. Een traditie ontstaan in Oaxcaca en op veel plaatsen omarmd. Deze Alebrijes zijn fabeldieren samengesteld uit diverse andere dieren. Oorspronkelijk circa 15 centimeter groot hoewel zij in CDMX reuze groot werden gemaakt, speciaal voor een optocht.

Hoofdpersoon lijkt La Catrina, een iconisch personage. Zij vertegenwoordigt de dood met elegantie en humor. Oorspronkelijk gecreëerd als "La Calavera Garbancera" door graveur José Guadalupe Posada om de hogere klassen te satirischere. Later werd ze opnieuw vormgegeven door Diego Rivera in een muurschildering. Die gaf haar de elegante kleding die we vandaag de dag kennen aan en maakte haar tot een nationaal symbool. Oorsprong en symboliek is om kritiek te leveren op degenen die er Europees uit wilden zien en hun Mexicaanse roots verwierpen. De transformatie van Diego Rivera van de muurschildering, transformeerden haar tot de Catrina die we vandaag de dag kennen. Op de Dag van de Doden symboliseert La Catrina het idee dat de dood democratisch is en dat iedereen, ongeacht afkomst, eindigt als een calavera. Het vertegenwoordigt de cyclus van leven en dood, het eren van voorouders en het vieren van het leven met humor en vreugde.

Dit alles markeert ons bezoek aan Mexico en geeft daaraan een vrolijk tintje. Ik verken de stad op deze gebruiken. Later spreken Els en ik samen een Mexicaan die ik vraag naar de betekenis van bloempotten op zijn kop. De man stroomt leeg en verteld in één betoog het verhaal waardoor wij, met de reeds vergaarde informatie, kop en staart te pakken hebben. Midden oktober start men met de versiering en mensen wat maken die Mexicanen er een klus van. Bij het zien van dit alles vraag ik mij af hoe de Kerstdagen er uit gaan zien. Op 27 oktober komen de zielen van de huisdieren naar de familie, op 1 november de kindertjes en op 2 november de volwassenen.

Op de rustdag van Els bezoek ik in de avond een begraafplaats in de buurt. Daar is in serene rust een feest aan de gang. Levende muziek op een traditionele xylofoon, dubbele toetsen en door twee of drie personen gespeeld waarbij er één de baspartij speelt. Soms begeleidt door een drummer en/of zanger(es). Vlaggen, oranje afrikaantjes en lichtjes versieren de hoofdstaat van het kerkhof. Ik mag naar binnen en foto’s maken. Dat lijkt men zelfs te waarderen. Aan het einde van de hoofdstraat is het einde kerkhof en staat een podium met zangers, twee xylofoons, zes spelers, een drumstel en een beeldscherm waarop een stemmige tekenfilm, met skeletten als hoofdpersonen, de emoties beroerd. Daarvoor rijen met stoelen en daaromheen een kleine kermis. De sfeer is heerlijk en ik voel wat de mensen tot deze wijze van voorouderverering brengt. De Mexicanen denken feitelijk, gelijk de Joden, zolang men aan je denkt ben je niet dood.

Ik zou willen dat wij iets dergelijks in Nederland hadden, dan was ik een fan. Hoewel ons traditionele portje bij het graf van onze moeder op 1 januari wel heel dicht in de buurt komt.